Aslıhan Koruyan Sabanci
English
örnek sayfa
Besin Duyarlılığı ve Çölyak Hastalığı

BESİN DUYARLILIĞI, BESİNALERJİSİ


Besin duyarlılığı ya da alerjisi ağız yolu ile alınan besin veya katkı maddelerine karşı vücudun gösterdiği normal olmayan, beklenmedik reaksiyonlardır. Reaksiyonlardan immünolojik mekanizmalarla oluşanlar alerji, enzim eksikliği, toksik ya da farmakolojik maddeler vb. nedenlerle oluşanlar duyarlılık olarak tanımlanır; örneğin histamin denilen toksik bir maddeyi içeren balığın fazla tüketilmesi halinde kişide duyarlılık gözlenebilir. İnek sütüne karşı bazı kişilerde duyarlılık, bazı kişilerde alerji gelişebilir. Duyarlılık, süt şekeri olan laktozu parçalayan laktaz enziminin miktarının ya da aktivitesinin azlığı sonucu gelişir. Alerji ise vücudun kendisi için yabancı olarak kabul ettiği inek sütü proteinine karşı ortaya çıkan immünolojik bir reaksiyondur.

Besin duyarlılığı ile besin alerjileri çoğunlukla birbirine karıştırılır. İnek sütü, yumurta, buğday, soya, fındık, fıstık ve deniz ürünleri alerjiye en sık neden olan besinlerdir. Buğday alerjisi, glüten alerjisi olarak da bilinir. Buğdaydaki glüten proteinine karşı vücut ciddi ve çok hızlı bir şekilde reaksiyon verir. Belirtileri diğer besin alerjilerinde olduğu gibi hızlı başlar ve hemen hemen de aynıdır. Bulantı, kusma, ishal, kızarıklık, öksürme, astım en yaygın belirtilerdir. Oldukça seyrek görülür. Çoğunlukla bebeklik döneminde ek besinlerin başlamasıyla birlikte ortaya çıkar. Küçük çocuklarda da görülebilir. Tedavisi glütensiz diyettir. İyileşme hızlıdır.



ÇÖLYAK HASTALIĞI


Tıp dilinde glüten enteropatisi olarak bilinen çölyak, yaşam boyu süren tek besin alerjisidir. Ortaya çıkmasında çevresel, immünolojik ve genetik faktörlerin her biri ya da tümü ayrı ayrı önemli rol oynar. Buğday, arpa, çavdar ve yulafta bulunan glüten isimli proteine karşı ince bağırsağın kalıcı bir hassasiyeti olarak tanımlanır. İnce bağırsak mukozasının düzleşmesi ve emilim bozukluğu hastalığın en önemli iki belirtisidir. Glüten içeren besinlerin alınmasıyla ince bağırsaklarda bağışıklık sistemi uyarılır ve bağırsakların iç yüzeylerinde iltihaplanmalar olur.

Bu durum bağırsakların iç yüzeylerinde emilimden sorumlu villus adı verilen parmak şeklindeki çıkıntıların kısalmasına ya da kaybolmasına neden olur. Böylece başta vitaminler ve mineraller olmak üzere pek çok besin öğesi emilemeden dışarı atılır. Sonuçta demir eksikliğine bağlı anemi, D vitamini eksikliğine bağlı kemik sorunları gibi istenmeyen pek çok durum ortaya çıkar.

Bazı viral enfeksiyonlar, ağır stres durumları, ameliyat, kaza, hamilelik ya da doğum gibi etkenler hastalığı tetikler ve ortaya çıkarır.